ราคากลางกับราคาที่ชนะจริง: งานก่อสร้างรัฐเกิน 5 ล้าน ชนะต่ำกว่าราคากลางไม่ถึง 1%
ปีงบประมาณ 2569 งานก่อสร้างภาครัฐที่ประกวดราคาด้วย e-bidding วงเงิน 5 แสนถึง 5 ล้านบาท ผู้ชนะตกลงราคาต่ำกว่าราคากลางโดยทั่วไป 12.6% แต่พองานใหญ่เกิน 5 ล้านบาท ตัวเลขนี้เหลือเพียง 0.6% และ 54% ของงานขนาดนี้ชนะที่ราคาห่างจากราคากลางไม่ถึง 1% บทความนี้ดูว่าอะไรทำให้ราคาที่ชนะต่างกันมากขนาดนี้ จากงานก่อสร้างที่ประกาศผลแล้ว 113,408 โครงการ
ราคากลางคืออะไร และทำไมต้องดู
ราคากลางคือราคาที่หน่วยงานใช้เป็นฐานเทียบกับราคาที่ผู้ขายเสนอ งานก่อสร้างคำนวณตามหลักเกณฑ์ที่คณะกรรมการราคากลางกำหนด และหน่วยงานต้องประกาศรายละเอียดราคากลางในระบบ e-GP (พ.ร.บ.การจัดซื้อจัดจ้างฯ มาตรา 63) ผู้รับเหมาจึงเปิดดูราคากลางได้ก่อนยื่น คำถามที่ยากกว่าคือ "ควรเสนอต่ำกว่าราคากลางเท่าไรถึงจะชนะ" (อ่าน ราคากลางคืออะไร คำนวณอย่างไร)
วิธีจัดซื้อเปลี่ยนภาพทั้งหมด
งานก่อสร้างที่จ้างด้วยวิธีเฉพาะเจาะจง (61,134 โครงการ) ตกลงราคาต่ำกว่าราคากลางเพียง 0.2% และ 36.1% ตกลงห่างจากราคากลางไม่ถึง 0.1% แทบเท่าราคากลาง เพราะเป็นการเจรจากับผู้รับจ้างรายเดียว ส่วนงาน e-bidding (46,815 โครงการ) ที่มีการแข่งขันจริง ราคาที่ชนะต่ำกว่าราคากลาง 8% และมีเพียง 9% ที่ชนะห่างจากราคากลางไม่ถึง 0.1% ตั้งแต่หัวข้อถัดไปจึงดูเฉพาะงาน e-bidding
| วิธีจัดซื้อ | โครงการ | ต่ำกว่าราคากลาง | ห่างราคากลางไม่ถึง 0.1% |
|---|---|---|---|
| เฉพาะเจาะจง | 61,134 | 0.2% | 36.1% |
| ประกวดราคาอิเล็กทรอนิกส์ (e-bidding) | 46,815 | 8% | 9% |
| คัดเลือก | 5,459 | 0.3% | 26.7% |
งานยิ่งใหญ่ ยิ่งชนะใกล้ราคากลาง
นี่คือข้อค้นพบที่ชัดที่สุด งาน e-bidding วงเงิน 5 แสนถึง 5 ล้านบาทแข่งกันดุ ราคาที่ชนะต่ำกว่าราคากลาง 12.6% แต่เมื่อข้ามเส้น 5 ล้านบาท ราคาที่ชนะกระโดดขึ้นมาชิดราคากลางทันที งาน 5–50 ล้านบาทต่ำกว่าราคากลางเพียง 0.6% และงานตั้งแต่ 50 ล้านบาทขึ้นไป 0.8% โดย 64% ของงานใหญ่ชนะที่ราคาห่างจากราคากลางไม่ถึง 1%
| ราคากลาง | โครงการ | ผู้ยื่น (ค่ากลาง) | ต่ำกว่าราคากลาง | ห่างไม่ถึง 1% |
|---|---|---|---|---|
| ต่ำกว่า 5 แสนบาท | 465 | 3 ราย | 9% | 18% |
| 5 แสน – 5 ล้านบาท | 30,574 | 4 ราย | 12.6% | 19% |
| 5 – 50 ล้านบาท | 14,641 | 3 ราย | 0.6% | 54% |
| 50 ล้านบาทขึ้นไป | 1,135 | 3 ราย | 0.8% | 64% |
ตัวแปรที่แท้จริงคือจำนวนผู้ยื่น
ตารางข้างบนมีคำใบ้อยู่แล้ว งานใหญ่มีผู้ยื่นน้อยกว่า เมื่อแยกตามจำนวนผู้ยื่นจะเห็นว่างานที่มีผู้ยื่น 1–3 ราย ราคาที่ชนะต่ำกว่าราคากลางไม่มาก (งาน 5 แสน – 5 ล้าน 3.5%–6.2% งานเกิน 5 ล้านไม่ถึง 1%) ส่วนงานที่มีผู้ยื่นตั้งแต่ 4 รายขึ้นไป ราคาเริ่มลงแรง งานเกิน 5 ล้านที่มีผู้ยื่น 6 รายขึ้นไปชนะต่ำกว่าราคากลาง 14.1% ใกล้เคียงงานเล็กที่แข่งกันหนัก
| ผู้ยื่นข้อเสนอ | โครงการ | งาน 5 แสน – 5 ล้าน | งานเกิน 5 ล้าน |
|---|---|---|---|
| 1 ราย | 2,957 | 4.8% | 0.5% |
| 2 ราย | 10,514 | 3.5% | 0.2% |
| 3 ราย | 9,750 | 6.2% | 0.3% |
| 4 ราย | 5,663 | 13% | 4.3% |
| 5 ราย | 3,958 | 16.7% | 11% |
| 6 รายขึ้นไป | 13,966 | 20.4% | 14.1% |
ตัวเลขในตารางคือค่ากลางของ "ราคาที่ตกลงต่ำกว่าราคากลาง" ในแต่ละกลุ่ม
แยกตามลักษณะงาน
ถนนคอนกรีตงานเล็กแข่งกันหนักที่สุด ชนะต่ำกว่าราคากลาง 18% ส่วนถนนลาดยางงานใหญ่ชนะต่ำกว่าราคากลางเพียง 0.2% ซึ่งแทบเท่าราคากลาง ช่องว่างระหว่างงานเล็กกับงานใหญ่เกิดขึ้นในทุกลักษณะงาน
| ลักษณะงาน (จากชื่อโครงการ) | โครงการ | งาน 5 แสน – 5 ล้าน | งานเกิน 5 ล้าน |
|---|---|---|---|
| ถนนคอนกรีต | 15,438 | 18% | 2.7% |
| ถนนลาดยาง/แอสฟัลต์ | 9,029 | 12.6% | 0.2% |
| อาคาร | 5,581 | 12.7% | 6.1% |
| ท่อและรางระบายน้ำ | 4,687 | 11.8% | 4.9% |
| ฝาย คลอง และงานชลประทาน | 4,682 | 14% | 1.4% |
| ระบบประปา | 1,845 | 17.6% | 7% |
ผู้เสนอราคาต่ำสุดไม่ได้ชนะเสมอ
ในงาน e-bidding 5–50 ล้านบาท ราคาต่ำสุดที่มีคนยื่นในแต่ละโครงการต่ำกว่าราคากลางโดยทั่วไป 3% แต่ราคาตามสัญญาจริงต่ำกว่าเพียง 0.6% เมื่อดูทีละโครงการ 22% ของงานขนาดนี้ (ราว 1 ใน 5) ตกลงราคาสูงกว่าราคาต่ำสุดที่มีคนยื่น แปลว่าผู้เสนอราคาต่ำสุดไม่ได้งานที่ราคานั้น งาน 5 แสน – 5 ล้านก็เป็นแบบนี้ 28% ผู้ชนะต้องผ่านการพิจารณาคุณสมบัติและเอกสารด้วย การเสนอราคาต่ำอย่างเดียวจึงยังไม่พอ เอกสารและผลงานต้องครบตามที่ TOR กำหนด
ใช้ตัวเลขนี้อย่างไร
- อย่าใช้ตัวเลขเฉลี่ยของทั้งประเทศตั้งราคา งานเล็กกับงานใหญ่เป็นคนละตลาด ให้ดูงานขนาดเดียวกันของหน่วยงานเดียวกัน
- ดูว่าหน่วยงานนี้มีผู้ยื่นกี่รายโดยทั่วไป หน้าโครงการใน GovRadar แสดงรายชื่อผู้ยื่นและราคาที่เสนอของงานที่ประกาศผลแล้ว ถ้าโครงการแบบเดียวกันมีผู้ยื่น 5–6 ราย ราคาที่ชนะมักต่ำกว่าราคากลางเกิน 10%
- เตรียมเอกสารให้ผ่านการพิจารณา ราว 1 ใน 4 ถึง 1 ใน 5 ของงาน e-bidding ผู้เสนอราคาต่ำสุดไม่ได้งานที่ราคานั้น ส่วนต่างระหว่างแพ้กับชนะอาจอยู่ที่คุณสมบัติและเอกสาร ไม่ใช่ราคาอย่างเดียว
ขอบเขตของข้อมูล
- งานประเภท "จ้างก่อสร้าง" ปีงบประมาณ 2569 ที่ประกาศผู้ชนะหรือทำสัญญาแล้ว และมีทั้งราคากลางและราคาที่ตกลง 113,590 โครงการ ดึงข้อมูล ณ 11 พฤศจิกายน 2569
- ไม่นับ 182 โครงการที่ราคาตกลงสูงกว่าราคากลางเกิน 5% ซึ่งมักเป็นโครงการหลายรายการหรือข้อมูลไม่ตรงกัน
- "ต่ำกว่าราคากลาง" คือ 1 − ราคาที่ตกลง ÷ ราคากลาง ใช้ค่ากลาง (มัธยฐาน) ไม่ใช่ค่าเฉลี่ย เพื่อไม่ให้โครงการไม่กี่โครงการที่ลดราคามากผิดปกติดึงตัวเลข
- ตรวจซ้ำกับมูลค่าในข้อมูลสัญญาแล้ว ได้ผลใกล้เคียงกัน (งาน 5 แสน – 5 ล้าน 12.6%, งาน 5 – 50 ล้าน 0.6%)
- "ห่างราคากลางไม่ถึง 0.1%" คือราคาที่ตกลงไม่ต่ำกว่า 99.9% ของราคากลาง และ "ห่างไม่ถึง 1%" คือไม่ต่ำกว่า 99%
- สัดส่วนที่ผู้เสนอราคาต่ำสุดไม่ได้งาน นับเฉพาะโครงการที่มีรายการเดียว และราคาที่ตกลงสูงกว่าราคาต่ำสุดที่มีคนยื่นเกิน 0.1%
- ลักษณะงานจัดกลุ่มจากคำในชื่อโครงการ (ถนนกับคอนกรีต, ลาดยางหรือแอสฟัลต์, อาคาร, ระบายน้ำหรือวางท่อ, ฝาย คลองหรือชลประทาน, ประปา) บางโครงการเข้าได้มากกว่าหนึ่งกลุ่ม
แหล่งอ้างอิง
ตัวเลขคำนวณโดย GovRadar จากข้อมูลที่หน่วยงานของรัฐเผยแพร่ในระบบ e-GP และภาษีไปไหน ไม่ใช่สถิติทางการของกรมบัญชีกลาง
